
بهترین دارو برای دفع پروتئین کلیه؛ درمان پروتئینوری چگونه انجام میشود؟
فهرست مطالب
دفع پروتئین از کلیه یا پروتئینوری به شرایطی گفته میشود که مقدار پروتئین موجود در ادرار از حد طبیعی بیشتر باشد. اگر پروتئین دفعشده عمدتاً آلبومین باشد، اصطلاح آلبومینوری به کار میرود. کلیه سالم معمولاً مانع عبور مقدار قابلتوجه آلبومین از خون به ادرار میشود؛ بنابراین افزایش پایدار آلبومین ادرار میتواند یکی از نشانههای آسیب کلیوی باشد.
با این حال، سؤال «بهترین دارو برای دفع پروتئین کلیه چیست؟» یک پاسخ ثابت برای همه افراد ندارد. داروهایی مانند مهارکنندههای ACE، مسدودکنندههای گیرنده آنژیوتانسین یا ARB و در برخی بیماران داروهای گروه SGLT2 میتوانند میزان آلبومین ادرار را کاهش دهند و از کلیه محافظت کنند؛ اما انتخاب دارو باید بر اساس علت پروتئینوری، فشار خون، وجود یا نبود دیابت، eGFR، پتاسیم خون و سایر بیماریهای فرد انجام شود.
نکته مهم: مشاهده پروتئین در آزمایش ادرار بهتنهایی دلیل کافی برای شروع خودسرانه دارو نیست. ابتدا باید شدت و علت دفع پروتئین مشخص شود.
دفع پروتئین کلیه چه زمانی غیرطبیعی است؟
یکی از آزمایشهای مهم برای بررسی این وضعیت، نسبت آلبومین به کراتینین ادرار یا UACR است. این آزمایش را میتوان روی یک نمونه ادرار انجام داد و نمونه اول صبح معمولاً برای ارزیابی مناسب است. UACR بالاتر از ۳۰ میلیگرم بر گرم غیرطبیعی محسوب میشود.
| میزان UACR | طبقهبندی | تفسیر کلی |
|---|---|---|
| کمتر از ۳۰ mg/g | A1 | طبیعی تا افزایش خفیف |
| ۳۰ تا ۳۰۰ mg/g | A2 | افزایش متوسط آلبومین |
| بیشتر از ۳۰۰ mg/g | A3 | افزایش شدید آلبومین |
یک آزمایش غیرطبیعی لزوماً به معنی بیماری مزمن کلیه نیست. پزشک ممکن است آزمایش ادرار را یک یا دو بار دیگر تکرار کند. ورزش شدید، عفونت ادراری و حتی وجود خون در نمونه میتوانند نتیجه اندازهگیری پروتئین یا آلبومین ادرار را تحت تأثیر قرار دهند.
بهترین دارو برای دفع پروتئین کلیه چیست؟


در بسیاری از بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیه همراه با آلبومینوری، داروهایی که سیستم رنین–آنژیوتانسین را مهار میکنند، بخش مهمی از درمان هستند. راهنمای KDIGO استفاده از ACE inhibitor یا ARB را در گروههای مشخصی از بیماران مبتلا به CKD و آلبومینوری توصیه میکند.
۱. داروهای مهارکننده ACE
داروهای ACE inhibitor از شناختهشدهترین داروهای محافظ کلیه هستند. داروهایی مانند لیزینوپریل، رامیپریل و بنازپریل در این گروه قرار میگیرند.
این داروها علاوه بر کاهش فشار خون، فشار داخل گلومرولهای کلیه را نیز کاهش میدهند و به همین دلیل میتوانند باعث کاهش آلبومینوری شوند.
نکته مهم این است که پس از شروع یا افزایش دوز این داروها، فشار خون، کراتینین و پتاسیم باید بررسی شوند. KDIGO توصیه میکند این ارزیابی معمولاً ظرف ۲ تا ۴ هفته انجام شود.
۲. داروهای ARB
گروه مهم دیگر، مسدودکنندههای گیرنده آنژیوتانسین یا ARB هستند. لوزارتان، والسارتان و ایربسارتان از نمونههای این گروه محسوب میشوند.
ARBها نیز میتوانند فشار داخل فیلترهای کلیه و میزان آلبومین ادرار را کاهش دهند و روند پیشرفت بیماری مزمن کلیه را در بیماران مناسب آهستهتر کنند.
ACE inhibitor و ARB نباید بهصورت روتین با یکدیگر ترکیب شوند. راهنمای KDIGO استفاده همزمان از این دو گروه برای درمان CKD را توصیه نمیکند، زیرا خطر عوارضی مانند افزایش پتاسیم و آسیب حاد کلیه بیشتر میشود.
۳. مهارکنندههای SGLT2
یکی از تحولات مهم درمان بیماری مزمن کلیه، استفاده از مهارکنندههای SGLT2 است. داروهایی مانند داپاگلیفلوزین و امپاگلیفلوزین در این خانواده قرار دارند.
این داروها ابتدا برای درمان دیابت نوع ۲ توسعه پیدا کردند، اما مشخص شد برخی از آنها اثر محافظتی بر کلیه و قلب نیز دارند و میتوانند UACR را کاهش دهند. برخی بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیه حتی بدون ابتلا به دیابت نیز ممکن است کاندید استفاده از این گروه باشند.
بر اساس KDIGO، استفاده از SGLT2 inhibitor در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، بیماری مزمن کلیه و eGFR حداقل ۲۰ ml/min/1.73m² توصیه میشود. البته انتخاب دارو همچنان باید توسط پزشک و براساس وضعیت بیمار انجام شود.
۴. فینرنون در برخی بیماران دیابتی
در گروه مشخصی از بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ و CKD، پزشک ممکن است داروهای دیگری مانند فینرنون را نیز بررسی کند.
KDIGO استفاده از یک آنتاگونیست غیراستروئیدی گیرنده مینرالوکورتیکوئید با فواید اثباتشده کلیوی یا قلبیعروقی را برای برخی بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲، آلبومینوری پایدار، eGFR بالاتر از ۲۵ و پتاسیم طبیعی با وجود دریافت حداکثر دوز قابلتحمل ACEi یا ARB پیشنهاد میکند. در این درمان پایش پتاسیم اهمیت زیادی دارد.
مقایسه داروهای مورد استفاده برای کاهش دفع پروتئین


| گروه دارویی | کاربرد احتمالی | نکته مهم |
|---|---|---|
| ACE inhibitors | کاهش آلبومینوری و فشار خون، محافظت کلیه | نیازمند کنترل کراتینین و پتاسیم |
| ARB | کاهش آلبومینوری و فشار داخل گلومرولی | با ACEi ترکیب نشود |
| SGLT2 inhibitors | محافظت کلیه و قلب در گروههای واجد شرایط | کاربرد فقط محدود به کاهش قند خون نیست |
| فینرنون | برخی بیماران مبتلا به دیابت نوع ۲ و CKD | کنترل منظم پتاسیم ضروری است |
| دیورتیکها | کنترل ورم و تجمع مایعات در برخی بیماریهای کلیه | درمان علت اصلی پروتئینوری نیستند |
اگر علت دفع پروتئین بیماری گلومرولی باشد چه؟
در این شرایط درمان متفاوت میشود. برخی بیماریهای گلومرولی در کنار درمانهای محافظ کلیه ممکن است به داروهای تعدیلکننده سیستم ایمنی مانند کورتیکواستروئیدها، آنتیمتابولیتها، داروهای آلکیلهکننده یا بعضی آنتیبادیهای مونوکلونال نیاز داشته باشند. انتخاب این درمانها کاملاً وابسته به تشخیص بیماری زمینهای است و گاهی برای تشخیص دقیق به بیوپسی کلیه نیاز میشود.
بنابراین مصرف خودسرانه کورتون برای «دفع پروتئین» اقدام مناسبی نیست؛ زیرا پروتئینوری دلایل متعددی دارد و درمان یک بیماری گلومرولی ممکن است برای بیماری دیگر مناسب نباشد.
برای کاهش دفع پروتئین کلیه چه بخوریم؟


اصلاح رژیم غذایی مکمل درمان دارویی است. یکی از مهمترین اقدامات، کاهش دریافت سدیم است. NIDDK برای بسیاری از مبتلایان به CKD محدود کردن سدیم به حدود ۲۳۰۰ میلیگرم در روز را مطرح میکند. همچنین دریافت پروتئین باید کافی باشد اما از مصرف بیش از اندازه آن پرهیز شود؛ مقدار مناسب باید با توجه به شرایط بیمار تعیین شود.
مصرف خودسرانه رژیمهای بسیار پرپروتئین، مکملهای پروتئینی یا برعکس حذف شدید پروتئین توصیه نمیشود. متخصص تغذیه آشنا با بیماریهای کلیوی میتواند مقدار مناسب پروتئین، نمک، پتاسیم و فسفر را با توجه به مرحله بیماری تعیین کند.
چه داروهایی ممکن است برای کلیه مضر باشند؟
در فردی که پروتئینوری یا بیماری کلیه دارد، مصرف داروهای بدون نسخه نیز باید جدی گرفته شود. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی یا NSAID مانند ایبوپروفن و ناپروکسن در برخی شرایط میتوانند به کلیه آسیب برسانند؛ بهویژه مصرف طولانیمدت یا استفاده از آنها هنگام کمآبی بدن میتواند مشکلساز باشد.
بنابراین فردی که دفع پروتئین دارد بهتر است مصرف مداوم مسکنها، مکملهای ورزشی و فرآوردههای گیاهی را نیز با پزشک یا داروساز بررسی کند.
چه آزمایشهایی برای دفع پروتئین لازم است؟


برای پیدا کردن علت، تنها آزمایش ساده ادرار کافی نیست. معمولاً ارزیابی با توجه به شرایط بیمار میتواند شامل UACR، آزمایش کامل ادرار، کراتینین خون و eGFR، فشار خون، قند خون و بررسی پتاسیم باشد. در صورت شک به بیماری گلومرولی ممکن است آزمایشهای تکمیلی، سونوگرافی و در موارد منتخب بیوپسی کلیه لازم شود.
اگر UACR بیشتر از ۳۰۰ mg/g، کاهش قابلتوجه eGFR، علت نامشخص بیماری کلیوی یا آسیب حاد کلیه وجود داشته باشد، ارزیابی تخصصی توسط نفرولوژیست اهمیت بیشتری پیدا میکند.
نتیجهگیری
برای کاهش دفع پروتئین کلیه نمیتوان یک قرص را بهعنوان «بهترین دارو» برای همه معرفی کرد. در بسیاری از بیماران مبتلا به آلبومینوری، ACE inhibitor یا ARB پایه مهم درمان محافظتی کلیه محسوب میشود و در بیماران واجد شرایط، SGLT2 inhibitor نیز نقش مهمی در کاهش خطر پیشرفت بیماری کلیوی دارد. در برخی بیماران دیابتی، درمانهای دیگری مانند فینرنون نیز ممکن است مطرح شوند.
مهمتر از انتخاب نام دارو، مشخص کردن علت و شدت پروتئینوری است. کنترل فشار خون و دیابت، کاهش مصرف نمک، اجتناب از مصرف بیش از حد پروتئین و پرهیز از داروهای آسیبرسان به کلیه نیز بخش مهمی از برنامه درمانی محسوب میشوند.
سوالات متداول
آیا دفع پروتئین کلیه درمان میشود؟
در بسیاری از موارد میتوان میزان پروتئین ادرار را بهطور قابلتوجهی کاهش داد. نتیجه درمان به علت زمینهای و میزان آسیب کلیه بستگی دارد. کاهش UACR در پیگیریها میتواند یکی از نشانههای پاسخ به درمان باشد.
آیا لوزارتان برای دفع پروتئین کلیه مناسب است؟
لوزارتان یک ARB است و این گروه از داروها در بیماران مناسب برای کاهش آلبومینوری و محافظت از کلیه استفاده میشوند. با این حال، تجویز آن باید با توجه به فشار خون، عملکرد کلیه و پتاسیم انجام شود.
آیا دفع پروتئین همیشه نشانه خرابی کلیه است؟
خیر. یک نتیجه مثبت بهتنهایی بیماری مزمن کلیه را اثبات نمیکند و ممکن است نیاز به تکرار آزمایش داشته باشد. اگر افزایش آلبومین پایدار باشد، بررسی علت و عملکرد کلیه ضروری است.



