
روز سینما؛ چرا ۲۱ شهریور به نام روز ملی سینما نامگذاری شد؟
فهرست مطالب
- روز سینما چه روزی است؟
- چرا ۲۱ شهریور روز سینما نامگذاری شده است؟
- سینما چگونه وارد ایران شد؟
- از نخستین تصاویر متحرک تا شکلگیری سینمای ایران
- سینمای ایران چگونه به یک جریان فرهنگی تبدیل شد؟
- سینمای ایران و موفقیتهای جهانی
- چرا روز سینما فقط متعلق به بازیگران و کارگردانان نیست؟
- روز سینما؛ بهانهای برای دوباره فیلم دیدن
- اهمیت روز سینما در روزگار پلتفرمهای آنلاین
- روز سینما فرصتی برای مرور گذشته و فکر کردن به آینده
- نتیجهگیری؛ ۲۱ شهریور، روز عاشقان پرده نقرهای
سینما برای بسیاری از ما چیزی فراتر از یک سرگرمی چندساعته است. فیلمها گاهی بخشی از خاطرات یک نسل را میسازند، گاهی تصویری از جامعه و دغدغههای آن ارائه میکنند و در مواردی حتی نگاه ما به جهان را تغییر میدهند. در ایران نیز سینما بیش از یک قرن سابقه دارد و طی این سالها فراز و فرودهای بسیاری را پشت سر گذاشته است؛ از نخستین تصاویر متحرکی که در دوران قاجار به نمایش درآمدند تا شکلگیری سینمای داستانی، ظهور فیلمسازان جریانساز و موفقیت سینمای ایران در جشنوارههای بینالمللی.
در تقویم رسمی ایران، ۲۱ شهریور به عنوان روز سینما شناخته میشود؛ مناسبتی که فرصتی برای توجه دوباره به هنر هفتم و افرادی است که پشت و جلوی دوربین برای زنده نگه داشتن آن تلاش میکنند. اما چرا دقیقاً ۲۱ شهریور برای روز سینما انتخاب شده است؟ برای پاسخ به این پرسش باید کمی به عقب برگردیم و تاریخ ورود سینما به ایران و اتفاقات سال ۱۳۷۹ را مرور کنیم.
روز سینما چه روزی است؟


۲۱ شهریور روز ملی سینما در ایران است. این مناسبت به سینمای ایران و فعالان حوزههای مختلف آن، از کارگردان و بازیگر گرفته تا فیلمنامهنویس، فیلمبردار، تدوینگر، صدابردار، طراح صحنه و دیگر عوامل تولید فیلم اختصاص دارد.
روز سینما در عین حال میتواند بهانهای برای توجه به خود «فیلم دیدن» باشد. در دورانی که تماشای فیلم به تلویزیون، لپتاپ و حتی صفحه کوچک تلفن همراه منتقل شده است، این روز یادآوری میکند که سالن تاریک سینما و تجربه دستهجمعی تماشای فیلم همچنان بخشی مهم از فرهنگ سینمایی محسوب میشود.
چرا ۲۱ شهریور روز سینما نامگذاری شده است؟


برای پیدا کردن ریشه نامگذاری روز سینما باید به سال ۱۳۷۹ بازگردیم. در آن سال و همزمان با برگزاری چهارمین جشن بزرگ سینمای ایران، ۲۱ شهریور به عنوان «روز ملی سینما» معرفی شد و این مناسبت در تقویم رسمی کشور نیز جای گرفت.
انتخاب این روز در دورهای انجام شد که تقریبا یک قرن از ورود سینما به ایران میگذشت. به همین دلیل، نامگذاری روزی برای سینما را میتوان نوعی بزرگداشت تاریخ صدساله این هنر در ایران دانست.
نکته مهم این است که گاهی تصور میشود ۲۱ شهریور دقیقا سالروز ورود نخستین دوربین فیلمبرداری به ایران است؛ در حالی که انتخاب این تاریخ بیشتر با برنامههای بزرگداشت صدمین سال ورود سینما به ایران و جشن سینمای ایران ارتباط دارد. بنابراین بهتر است روز سینما را یک مناسبت فرهنگی و نمادین برای بزرگداشت سینمای ایران بدانیم.
سینما چگونه وارد ایران شد؟


داستان ورود سینما به ایران به دوران مظفرالدینشاه قاجار بازمیگردد. شاه قاجار در یکی از سفرهای خود به اروپا با دستگاه سینماتوگراف آشنا شد و نمایش تصاویر متحرک توجه او را جلب کرد.
در ادامه، میرزا ابراهیمخان عکاسباشی که عکاس دربار بود، مامور شد تجهیزات مربوط به فیلمبرداری را تهیه کند. به این ترتیب، در آغاز قرن بیستم میلادی نخستین تصاویر متحرک توسط یک ایرانی ثبت شد.


البته سینمای آن دوران شباهت چندانی به آنچه امروز از صنعت فیلم میشناسیم نداشت. خبری از سالنهای گسترده سینما، فیلمهای بلند داستانی، ستارههای سینمایی یا تولید حرفهای نبود. تصاویر اولیه بیشتر ثبت وقایع و مراسم بودند، اما همین تصاویر نقطه آغاز مسیری شدند که بعدها به شکلگیری سینمای ایران انجامید.
از نخستین تصاویر متحرک تا شکلگیری سینمای ایران


ورود دوربین به ایران تنها آغاز ماجرا بود. بهتدریج نمایش عمومی فیلم نیز مورد توجه قرار گرفت و سالنهایی برای نمایش آثار سینمایی شکل گرفتند. با گذشت زمان، سینما از یک پدیده عجیب و وارداتی به یکی از سرگرمیهای محبوب شهروندان تبدیل شد.
یکی از نقاط مهم تاریخ سینمای ایران، تولید فیلم «آبی و رابی» در سال ۱۳۰۹ به کارگردانی اوانس اوگانیانس است که معمولا به عنوان نخستین فیلم بلند داستانی صامت سینمای ایران شناخته میشود.
چند سال بعد، «دختر لر» ساخته عبدالحسین سپنتا و اردشیر ایرانی نیز به عنوان نخستین فیلم ناطق فارسی جایگاه ویژهای در تاریخ سینمای ایران پیدا کرد.
این آثار از نظر تکنیکی با فیلمهای امروزی قابل مقایسه نیستند، اما اهمیت آنها در پایهگذاری مسیری است که سینمای ایران در دهههای بعد طی کرد.
سینمای ایران چگونه به یک جریان فرهنگی تبدیل شد؟


سینمای ایران به مرور از مرحله تجربه و سرگرمی عبور کرد و به یک جریان هنری و فرهنگی جدی تبدیل شد. بهخصوص از دهه ۱۳۴۰ به بعد، گروهی از فیلمسازان تلاش کردند سینمای متفاوتی را در برابر تولیدات تجاری رایج شکل دهند.
فیلمهایی مانند «گاو» ساخته داریوش مهرجویی و «قیصر» ساخته مسعود کیمیایی در شکلگیری فضای تازه سینمای ایران نقش مهمی داشتند. در همین دوره، فیلمسازانی با نگاههای متفاوت وارد میدان شدند و چیزی که بعدها با عنوان «موج نوی سینمای ایران» شناخته شد، شکل گرفت.
پس از انقلاب ۱۳۵۷ نیز سینمای ایران وارد مرحله متفاوتی شد. با وجود تغییرات گسترده در ساختار تولید و نمایش فیلم، نسل تازهای از فیلمسازان ظهور کردند و سینمای ایران به مرور در جشنوارههای بینالمللی بیشتر دیده شد.
سینمای ایران و موفقیتهای جهانی


یکی از دلایلی که روز سینما اهمیت ویژهای پیدا میکند، جایگاهی است که فیلمسازان ایرانی در سینمای جهان به دست آوردهاند. طی چند دهه گذشته، آثار ایرانی بارها در مهمترین جشنوارههای سینمایی جهان حضور داشتهاند و جوایز معتبری کسب کردهاند.
فیلمسازانی مانند عباس کیارستمی، اصغر فرهادی، جعفر پناهی و مجید مجیدی از جمله چهرههایی هستند که آثارشان توجه مخاطبان و منتقدان بینالمللی را به سینمای ایران جلب کرده است.


نخل طلای جشنواره کن برای «طعم گیلاس» عباس کیارستمی و دو جایزه اسکار بهترین فیلم بینالمللی برای «جدایی نادر از سیمین» و «فروشنده» ساخته اصغر فرهادی، از شناختهشدهترین موفقیتهای سینمای ایران در سطح جهان به شمار میروند.
این موفقیتها نشان میدهند که سینمای ایران با وجود محدودیتها و مشکلات مختلف، توانسته زبان و هویت ویژهای برای خود ایجاد کند.
چرا روز سینما فقط متعلق به بازیگران و کارگردانان نیست؟


وقتی از سینما صحبت میکنیم، معمولا بازیگران و کارگردانان اولین افرادی هستند که به ذهن میآیند؛ اما ساخت یک فیلم نتیجه همکاری دهها و گاهی صدها نفر است.
فیلمنامهنویسان، فیلمبرداران، تدوینگران، آهنگسازان، صدابرداران، طراحان صحنه و لباس، چهرهپردازان، جلوههای ویژه، عوامل تولید، دستیاران و بسیاری از متخصصان دیگر در شکلگیری یک فیلم نقش دارند.
حتی پس از پایان تولید نیز زنجیره سینما ادامه پیدا میکند. پخشکنندگان، سینماداران، منتقدان، روزنامهنگاران سینمایی و البته تماشاگران بخش دیگری از این اکوسیستم هستند. بدون مخاطب، سینما معنای اصلی خود را از دست خواهد داد.
از این منظر، روز سینما را باید بزرگداشت مجموعهای گسترده از هنرمندان، متخصصان و مخاطبانی دانست که این هنر را زنده نگه میدارند.
روز سینما؛ بهانهای برای دوباره فیلم دیدن


برای یک علاقهمند به سینما، ۲۱ شهریور میتواند فرصتی باشد تا دوباره سراغ بخشی از تاریخ سینمای ایران برود. تماشای آثار فیلمسازان نسلهای مختلف نشان میدهد که سینمای ایران چگونه همراه با تحولات اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی تغییر کرده است.
تماشای فیلمهای قدیمی تنها جنبه نوستالژیک ندارد. سینما یک سند تصویری از زمانه خود نیز محسوب میشود. نوع پوشش مردم، خیابانها، معماری شهرها، زبان محاوره، روابط اجتماعی و دغدغههای هر دوره در فیلمها ثبت میشوند و سالها بعد ارزش تاریخی متفاوتی پیدا میکنند.
شاید یکی از بهترین راههای گرامیداشت روز سینما همین باشد: انتخاب یک فیلم خوب، خاموش کردن چراغها و اختصاص دادن دو ساعت به جهانی که یک فیلمساز ساخته است.
اهمیت روز سینما در روزگار پلتفرمهای آنلاین
مفهوم تماشای فیلم در سالهای اخیر تغییر کرده است. زمانی برای دیدن بسیاری از فیلمها باید منتظر اکران سینمایی یا پخش تلویزیونی میماندیم، اما اکنون سرویسهای نمایش آنلاین دسترسی به فیلمها را بسیار سادهتر کردهاند.
با این حال، سالن سینما هنوز ویژگی منحصربهفرد خود را دارد. صفحه بزرگ، سیستم صوتی حرفهای و حضور گروهی از تماشاگران تجربهای ایجاد میکند که با تماشای فیلم روی موبایل یا لپتاپ متفاوت است.
به همین دلیل، روز سینما علاوه بر بزرگداشت فیلمسازان میتواند یادآور اهمیت فرهنگ سینما رفتن نیز باشد؛ فرهنگی که بقای آن مستقیماً بر اقتصاد و آینده صنعت سینما تاثیر میگذارد.
روز سینما فرصتی برای مرور گذشته و فکر کردن به آینده


بیش از یک قرن از نخستین مواجهه ایرانیان با تصاویر متحرک گذشته است. در این مدت سینمای ایران نسلهای مختلفی از فیلمسازان و بازیگران را دیده، دورههای پررونق و دشوار را پشت سر گذاشته و آثار ماندگاری را به فرهنگ معاصر ایران اضافه کرده است.
با این حال، روز سینما تنها برای مرور گذشته نیست. این مناسبت فرصتی برای فکر کردن به آینده نیز هست؛ آیندهای که به وضعیت سالنهای سینما، اقتصاد تولید فیلم، آزادی خلاقیت، آموزش نسل جدید فیلمسازان، حفظ آثار قدیمی و البته همراهی مخاطبان بستگی دارد.
نتیجهگیری؛ ۲۱ شهریور، روز عاشقان پرده نقرهای


۲۱ شهریور، روز ملی سینما بیش از آنکه صرفا یک عنوان در تقویم باشد، فرصتی برای توجه به یکی از تاثیرگذارترین هنرهای دوران معاصر است. انتخاب این روز در سال ۱۳۷۹ و همزمان با بزرگداشت یک قرن حضور سینما در ایران، یادآور مسیری طولانی است که از نخستین تصاویر ثبتشده توسط عکاسباشی آغاز شد و به سینمای متنوع امروز رسید.
برای دوستداران سینما، این روز میتواند فرصتی برای مرور خاطرات باشد؛ از نخستین فیلمی که روی پرده بزرگ دیدهاند تا آثاری که سالها بعد هنوز صحنهها و دیالوگهایشان در ذهن باقی مانده است. سینما شاید بیش از هر هنر دیگری بتواند زمان را ثبت کند؛ آدمها میروند، شهرها تغییر میکنند و نسلها عوض میشوند، اما فیلمها همچنان باقی میمانند.
سوالات متداول
روز سینما چه تاریخی است؟
روز ملی سینما در تقویم ایران ۲۱ شهریور است و هر سال در این تاریخ از سینما و فعالان این حوزه یاد میشود.
چرا ۲۱ شهریور روز سینما نامگذاری شده است؟
نامگذاری این مناسبت به سال ۱۳۷۹ و برنامههای مربوط به بزرگداشت صدمین سال ورود سینما به ایران بازمیگردد. در جریان چهارمین جشن بزرگ سینمای ایران، ۲۱ شهریور به عنوان روز ملی سینما معرفی شد و در تقویم رسمی کشور قرار گرفت.
سینما چه زمانی وارد ایران شد؟
ورود سینما به ایران به دوران مظفرالدینشاه قاجار و حدود سال ۱۲۷۹ شمسی بازمیگردد. میرزا ابراهیمخان عکاسباشی از نخستین ایرانیانی بود که با تجهیزات فیلمبرداری به ثبت تصاویر متحرک پرداخت.



